Öğrencilerin İngilizce Sözlük Kullanma Alışkanlıkları

Üniversitelerimizde çevirmenlik bir süredir ayrı bir eğitim dalı. Çevirmenlerin önemli bir kısmı İngilizce sözlük kullanıyor. İlk olarak 13 yıl önce başlayan bu gelişme şimdi yedi ayrı akademik kurumda yaşıyor. Üniversiteye giriş sınavına başvuran öğrenciler kılavuzlarına baktıklarında “yabancı dil” alanında öğretmenlik ve filoloji dallarının yanı sıra artık Mütercim Tercümanlıkla da karşılaşıyorlar. Bu bölümlerin en çok başvurduğu malzemeler arasında İngilizce sözlük yer alıyor. Bu öğrencilere yönelik bir meslek tanıtma kılavuzunda Mütercim tercümanlık için ayrılmış 4 satırda şöyle deniyor: Bir dilde yazılmış bir metnin, başka bir dile yazılı olarak nasıl çevrileceği ve bir konuşmanın, başka bir dile nasıl çevrileceği konularında eğitim yapılır. Yabancı dil alanından sınava giren öğrencilerin genellikle ilk tercihlerinin çeviri olması herhalde bu tür içeriksiz bilgilendirmelere dayanmıyor.

Sınava giren öğrencilerin İngilizce sözlük kullanma oranları çok yüksek. Ama acaba herhangi bir şeye dayanıyor mu? Yoksa ’mütercim-tercümanlıkta simültane çeviri öğretilir ve bu işte de çok para var’ kanısına mı dayanıyor? Gerek öğrenciler gerekse çeviriyle ilgili diğer çevreler (İngilizce sözlük araçlarını çokça kullanan tercüme büroları, şirketler, devlet daireleri, yayınevleri) çeviri bölümlerinin varlığını sadece konferans tercümanlığı olarak anladıkları için mi, akademik alandaki küçümsenemeyecek gelişmeye karşın, çeviri dünyası bu oluşumdan etkilenmeden bildiği yoldan yürümeye devam ediyor?

Kanımızca bu alanda doldurulması gereken bir iletişim boşluğu var ve bu boşluğun birinci dereceden sorumlusu, çevirmenliği bir akademik eğitim konusu olarak kabul eden bizleriz; çeviri bölümleri. Başka bir husus da güvenilir ve geniş kapsamlı İngilizce sözlük boşluğu. Bunun nedeni de meçhul değil. Akademiler bu noktaya gelene kadar kendi içlerine kapalı kaldılar; hatta birbirlerine bile bir ölçüde kapalı kaldılar. Bu bir ayıp sayılır mı, ayrı konu, ama dışa açılma, kendini ve işlevini sorgulama, iddialarını yüksek sesle ortaya koyma belli bir yerleşme sürecini gerektiriyor, bu da ülkemizde kolay olmuyor, çünkü gelişme süreçleri kaostan, deneme yanılmalardan geçiyor. İngilizce sözlük kullanırken de durum böyle.

İşte çeviri eğitiminde nerede durduğumuz, hangi birikimlerle yolumuza devam etme durumunda olduğumuz sorusunun deşilmesi için İstanbul Üniversitesi Çeviri Bölümü’nün ev sahipliğinde çeviri bölümleri olarak kendi aralarında ilk defa bir yıl önce bir toplantıda bir araya geldiler. Koşulların, gelişim süreçlerinin, sorunların ve yaklaşımların ortaya konduğu bu toplantıda çevirilerde İngilizce sözlük kullanımı da tartışıldı ve genel bir manzara da ortaya çıktı. Sorunların ve gelecekten beklentilerin devam ettiği dile getirilirken ortak bir şeylerin oluştuğu ve çeviri bölümlerinin kimliklerini kazanmada kritik sınırı geride bıraktıkları da belirginleşti.

Bu yayın söz konusu toplantının gözden geçirilmiş veya yeniden kaleme alınmış bildirilerini bir araya getiriyor. Böylece üniversitelerimizde çeviri eğitiminin gelişiminde ve İngilizce sözlük kullanımının bir dönüm noktasını belgelediğimizi düşünüyoruz. Bu yayının bundan sonraki tartışma ve düşünme sürecinin bu temelden ileriye doğru devam etmesine yarayacağını umuyoruz. Çeviri bölümlerinin bir anlamda kendilerini tanımladıkları bu yazılar, çeviriyle ilgili çalışmalar yapan, programlarında çeviri derslerine yer veren başka eğitim dalları için de yeni bir düşünme ve tartışma zemini. Çeviri olgusu çeviri bölümlerinin ve İngilizce sözlük sitelerinin tekelinde olmadığına göre, dallar arası bu tartışma sürecektir, ama el yordamıyla değil, ayrışmalarla ve tanımlamalarla.

Çeviri bölümleri neyi amaçlıyorlar ve ne yapıyorlar? Çeviri eğitimi bililerinin derslerde bol bol çeviri yaptırması mı demek, yoksa bu eğitimin bilimsel bağlayıcı bir temeli var mı? Çevirmenlik artık ‘mekteplilerin eline mi geçecek, piyasanın deneyimli çevirmenleri ‘ehliyetsiz’ mi sayılacaklar? İşin içine akademinin, bilimin girmesiyle çeviri öznelliğe, farklılıklara kapanacak mı? Çeviri bölümleri ne vadediyorlar ve kendilerinden bekleneni verebilecekler mi? Öğrenciler İngilizce sözlük kullanırken neye dikkat edecekler? Bu soruları çeviri bölümleri önce kendilerine soruyorlar, çeviri bölümlerini tanımak, çeviri eğitiminin akademik anlamını bilmek isteyenlere de kendilerini açıyorlar. Ayrıca öğrenciler, anlamlarını bilmedikleri bütün kelimeleri www.sentezsozluk.com adresinde yer alan online sözlük sayesinde öğrenebiliyorlar.